Ichthyosis (schubbenziekte) | Ontstaan & behandeling
De schubbenziekte, ook wel visschubbenziekte of itchyosis genoemd, klinkt misschien minder ernstig dan zij is. De huid oogt soms glanzend of strak, maar in werkelijkheid is er sprake van extreme droogte. Bij itchyosis raakt de natuurlijke huidbarrière verstoord, waardoor de huid nauwelijks vocht kan vasthouden. Het gevolg is een duidelijk zichtbaar patroon van droge schilfers die doen denken aan visschubben. Waar schubben bij vissen beschermen tegen invloeden van buitenaf, zijn ze bij mensen juist een teken dat de beschermende barrière verstoord is.
Wat gebeurt er precies in de huid bij itchyosis en wat kun je doen om klachten te verminderen? Lees hier verder.
Ichthyosis, ook wel bekend als de schubbenziekte, is een genetisch bepaalde en relatief zeldzame huidaandoening die wordt gekenmerkt door een verstoord verhoorningsproces van de huid. Deze aandoening kan zowel bij kinderen als volwassenen voorkomen. Aan ichthyosis liggen verschillende genetische afwijkingen in de huid ten grondslag, die zorgen voor een verstoorde huidbarrière en een verminderde bescherming tegen uitdroging en externe invloeden.
De schubbenziekte uit zich meestal door een verdikte, extreem droge huid met opvallende schilfering.
Bij ichthyosis is de vorming van de huidbarrière ernstig verstoord door genetische afwijkingen. Hierdoor verdikt de huid, ontstaan hardnekkige schilfers (of “schubben”) en kan de huid nauwelijks vocht vasthouden. Het gevolg is een chronisch droge, schilferende huid.
Bij ichthyosis richt de huidverzorging zich op het soepeler en gladder maken van de huid. Aan te raden zijn producten met ingrediënten die de huid intensief hydrateren, de huidbarrière ondersteunen en schilfers op een milde manier helpen loslaten.
Ichthyosis en het ziektebeeld
Itchyosis is een genetische huidaandoening die gepaard gaat met een verstoorde huidverhoorning over het hele lichaam. De aandoening komt relatief weinig voor. Typische kenmerken van het ziektebeeld zijn:
- Verdikking van de hoornlaag
- Ernstige en aanhoudende droge huid
- Zichtbare schilfering en schubvorming
In veel gevallen gaat de schubbenziekte gepaard met een rode, geïrriteerde en soms ontstoken huid. Doordat de huid strak aanvoelt en minder elastisch is, kunnen zelfs eenvoudige bewegingen pijnlijk zijn of als beperkend worden ervaren in het dagelijks leven.
Welke genetische afwijkingen spelen een rol bij itchyosis?
Alle vormen van itchyosis hebben één ding gemeen: ze worden veroorzaakt door specifieke genetische afwijkingen. Deze afwijkingen hebben een grote invloed op de structuur en werking van de huidbarrière. Inmiddels is bekend dat meer dan 50 verschillende genen de oorzaak zijn van de huidziekte.
Bij itchyosis zijn er vier processen in het natuurlijke verhoorningsproces van de huid verstoord:
- Het afschilferingsproces van de huid
- Een verstoorde aanmaak van keratine, een essentieel bestanddeel van de hoornlaag
- Een afwijking in de vorming van de beschermlaag rondom huidcellen
- Een verstoring van de vetstructuur (lipidenmatrix) in de buitenste huidlaag
En alsof dat nog niet voldoende is:
Bij ruim 50% van de mensen met ichthyosis vulgaris (de meest voorkomende vorm van itchyosis) bestaat er ook een samenhang met atopisch eczeem. Deze gevallen vragen om een andere, specifieke behandeling.
Door de verstoorde huidbarrière kan de huid nauwelijks vocht vasthouden. Hierdoor blijft de huid langdurig en chronisch droog. Ook verloopt de aanmaak en afstoting van huidcellen niet zoals het hoort. Afhankelijk van het type itchyosis kunnen er meerdere genetische afwijkingen tegelijk aanwezig zijn. Deze zijn vaak erfelijk, maar kunnen soms ook later in het leven ontstaan door spontane mutaties.
Voor mensen met itchyosis, en zeker voor ouders van een kind met de schubbenziekte, brengt de aandoening een grote emotionele belasting met zich mee. Het gaat om een chronische huidaandoening die intensieve dagelijkse verzorging vraagt en vaak gepaard gaat met onzekerheid en zorgen.
De genetische afwijkingen bij itchyosis verstoren zowel de aanmaak als de afbraak van belangrijke bouwstenen van de huidbarrière, zoals vetzuren, ceramiden, filaggrine en keratine.
Hoe wordt itchyosis behandeld?
Een definitieve genezing van de schubbenziekte is door de genetische oorzaak helaas niet mogelijk. Maar met de juiste huidverzorging kan de huidconditie duidelijk verbeteren en neemt de kwaliteit van leven een beetje toe.
Doelen van de behandeling bij itchyosis:
- Het losmaken en verminderen van verhoorning en schilfers
- Het soepeler en comfortabeler maken van de huid
- Het genezen en voorkomen van pijnlijke kloven en scheurtjes (rhagaden)
De juiste huidverzorging moet het herstel van de huid- en vetbarrière ondersteunen. Deze doelen worden bereikt met een combinatie van intensieve hydratatie, terugvettende huidverzorging en keratolyse: het verweken en losmaken van overtollige hoornlaag.
Bij baby’s en jonge kinderen vraagt de behandeling van itchyosis extra aandacht. Hun huid is nog volop in ontwikkeling en daardoor gevoeliger en beter doorlaatbaar voor externe prikkels. Irritaties ontstaan sneller. Daarom wordt geadviseerd om bij baby’s en jonge kinderen vooral gebruik te maken van crèmes en lotions zonder actieve werkstoffen.
In bad met itchyosis
Hoewel vaak wordt aangenomen dat veel baden de vet‑ en zuurmantel van de huid bij itchyosis aantast, spreekt de huidige S1‑richtlijn van dermatologen dit duidelijk tegen.
Integendeel: intensieve badtherapie kan juist ondersteunend werken. Een bad van ongeveer 10 tot 20 minuten, eventueel met verzorgende toevoegingen zoals spreidende oliën, zeezout of plantaardige zetmelen, helpt om schubben en overmatige verhoorning zachter te maken en los te weken. Na elk bad of ander intensief watercontact is het wel essentieel om de huid direct royaal in te smeren met een terugvettend product. Zonder deze naverzorging kan de huid juist verder uitdrogen.
Wist je dat? De allereerste internationale conferentie over itchyosis vond in 2007 plaats in Münster, de thuisstad van DERMASENCE.
Welke werkzame stoffen helpen bij ichthyosis?
Ureum
Ureum, ook wel carbamide genoemd, wordt al sinds 1968 door een Zweedse arts ingezet bij de behandeling van itchyosis. Deze veelzijdige werkstof ondersteunt het herstel van de huidbarrière, werkt schilferoplossend en maakt de huid merkbaar gladder. Afhankelijk van de samenstelling kan ureum ook de opname van andere werkstoffen verbeteren. Ook verhoogt ureum het vermogen van de huid om vocht vast te houden, waardoor de huid beter gehydrateerd blijft. Bovendien werkt ureum licht keratolytisch, wat betekent dat het overtollige verhoorning helpt oplossen. Kortom: een echte alleskunner bij de verzorging van de huid bij ichthyosis.
Producten met ureum worden bij kinderen geadviseerd vanaf het tweede levensjaar.
Glycerine
Glycerine staat bekend om zijn sterke hydraterende werking. Het bindt water in de huid en helpt zo uitdroging tegen te gaan. Daarnaast bevordert glycerine het loslaten van dode huidcellen door de verbindingen tussen deze cellen te verzwakken. In combinatie met ureum werkt glycerine bijzonder effectief bij schubbenziekte.
Fruitzuren (α-hydroxyzuren)
Fruitzuren, zoals melkzuur en glycolzuur, maken schubben los – oftewel dode huidcellen – waardoor deze gemakkelijker kunnen afschilferen. Door de bovenste huidlaag ‘op te ruimen’, krijgen andere werkstoffen meer ruimte om dieper door te dringen en in totaal effectiever te werken. Daarnaast verbeteren fruitzuren het vochtvasthoudend vermogen van de huid. Ze helpen de huid namelijk om hydraterende bestanddelen beter te binden, wat bijdraagt aan een soepelere en beter gehydrateerde huid.
Bij ontstoken of gevoelige huidgebieden is het belangrijk om fruitzuren met voorzichtigheid te gebruiken.
Welke producten adviseert DERMASENCE bij itchyosis?
- Bij een droge huid met een verstoorde huidbarrière adviseren we de DERMASENCE Adtop‑lijn. Deze productlijn combineert hydraterende ingrediënten zoals glycerine en ureum met verzorgende oliën en lipiden. Zo wordt de huidbarrière ondersteund en blijft vocht langdurig in de huid aanwezig.
- De DERMASENCE Adtop XC Lipid cream is een hydraterende en terugvettende lipidcrème voor de droge tot extreem droge gezichtshuid (xerosis cutis). Jojoba‑olie verzorgt en verzacht de huid, terwijl ceramiden de natuurlijke huidbarrière versterken. Hyperforine uit sint‑janskruid werkt kalmerend en ontstekingsremmend.
- De DERMASENCE Adtop 10% Urea Care cream is bevat ureum in een hoge concentratie en verzorgt de zeer droge huid. Glycerine ondersteunt de hydraterende werking van ureum. De ademende, zachte formule verbetert het vochtvasthoudend vermogen van de huid en wordt over het algemeen goed verdragen. Bisabolol helpt de huid te kalmeren en irritatie te verminderen.
- Fruitzuren kunnen helpen om de afschilfering van dode huidcellen te stimuleren. De DERMASENCE Seborra Skin clarifying body lotion met 10% glycolzuur helpt de verbindingen tussen de schilfers los te maken. Ureum en glycerine zorgen tegelijkertijd voor extra hydratatie.
Bronnen
- DDG/AWMF Leitlinie (S1) zur Diagnostik und Therapie der Ichthyosen (Aktualisierung) nach Leitlinien-Konferenz vom 15.12.2011 und Überarbeitung vom 19.06.2016. Link: https://register.awmf.org/assets/guidelines/013-043l_S1_Ichtyosen_2017-05-abgelaufen.pdf
- Oij, V., Traupe, H. (2009): Ichthyosis. Clinical Manifestations and Practical Treatment Options. In: Am J Clin Dermatol 10(6): S. 351-364. Link: https://link.springer.com/article/10.2165/11311070-000000000-00000
- Altmeyers Enzyklopädie (2022): Ichthyosen, Therapie. Link: https://www.altmeyers.org/de/dermatologie/ichthyosen-therapie-156445
- Limmer, A. L., Nwannunu, C. E., Patel, R. R., Mui, U. N., Tyring, S. K. (2020): Management of Ichthyosis: A Brief Review. In: Skin therapy letter 25(1): S. 5–7. Link: https://www.skintherapyletter.com/ichthyoses/management-ichthyosis-review/
- Thyssen, J. P., Godoy-Gijon, E., Elias, P. M. (2013): Ichthyosis vulgaris: the filaggrin mutation disease. In: The British journal of dermatology 168(6): S. 1155–1166. Link: https://doi.org/10.1111/bjd.12219
- Vahlquist, A., Törmä, H. (2020): Ichthyosis: A Road Model for Skin Research. In: Acta dermato-venereologica 100(7): adv00097. Link: https://doi.org/10.2340/00015555-3433
- Joosten, M. D. W., Clabbers, J. M. K., Jonca, N., Mazereeuw-Hautier, J., Gostyński, A. H. (2022): New developments in the molecular treatment of ichthyosis: review of the literature. In: Orphanet journal of rare diseases 17(1): 269. Link: https://doi.org/10.1186/s13023-022-02430-6
- Fleckman, P., Newell, B. D., Van Steensel, M. A., Yan, A. C. (2013): Topical treatment of ichthyoses. In: Dermatologic Therapy 26(1): S. 16-25. Link: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1529-8019.2012.01526.x….
Auteurs
Marleen Pundt, cosmetisch wetenschapper
en Anna Tersteeg, cosmetisch wetenschapper
Ontdek meer over onze auteurs!
Laatst bijgewerkt op::
Onze producttips bij de huid met itchyosis
Instagram
Facebook
YouTube
LinkedIn
TikTok