Acne op je lichaam | Wat is de oorzaak van puistjes op de billen, de rug of de hoofdhuid?

De huid op de rug, borst en schouders bevat veel talgklieren. Deze produceren talg (sebum), een natuurlijke vettige substantie die de huid beschermt tegen uitdroging en helpt de huidbarrière intact te houden. Bij mensen met acne produceren de talgklieren vaak meer talg dan normaal. Tegelijkertijd raakt het natuurlijke vernieuwingsproces van de huid verstoord. Dode huidcellen worden dan minder goed afgestoten en hopen zich op rond de opening van de haarfollikel. Hierdoor kan talg niet meer vrij naar het huidoppervlak stromen. Het gevolg is dat talg zich ophoopt in de talgklier, waardoor de porie verstopt raakt en de druk in de follikel toeneemt. Dit vormt de eerste stap in het ontstaan van mee-eters en puistjes.¹

Het huidoppervlak wordt van nature bewoond door talloze micro-organismen die samen het huidmicrobioom vormen. Bij een gezonde huid leven deze bacteriën, schimmels en andere micro-organismen in evenwicht en dragen zij bij aan de bescherming van de huid. Wanneer deze balans verstoord raakt, ontstaat er een zogenoemde dysbiose. Bij acne krijgt vooral de bacterie Cutibacterium acnes veel aandacht. Vaak wordt gedacht dat acne ontstaat doordat deze bacterie zich massaal vermenigvuldigt. Onderzoek laat echter zien dat C. acnes zowel op een gezonde huid als op een acnegevoelige huid voorkomt. Het verschil zit vooral in de samenstelling van de aanwezige bacteriestammen. Bij acne overheersen namelijk stammen die ontstekingsreacties stimuleren. Daarnaast kunnen veranderingen in de samenstelling van huidlipiden en een verhoogde pH-waarde het evenwicht van het huidmicrobioom verder verstoren.²

De ontstekingsreactie die kenmerkend is voor acne ontstaat grotendeels in de verstopte haarfollikel. Bepaalde ontstekingsbevorderende stammen van Cutibacterium acnes kunnen huidcellen stimuleren om pro-inflammatoire cytokinen vrij te geven. Dit zijn signaalstoffen die ontstekingsprocessen in gang zetten.
Daarnaast kunnen deze bacteriestammen via T-cellen het immuunsysteem activeren. Hierdoor komen nog meer ontstekingsmediatoren, waaronder cytokinen, vrij. Deze reactie veroorzaakt de zichtbare kenmerken van acne, zoals roodheid, zwelling en uiteindelijk de vorming van ontstoken puistjes.³ Samen vormen deze processen een vicieuze cirkel: meer talg en verstopte poriën creëren een omgeving waarin ontstekingsbevorderende bacteriestammen kunnen gedijen, waarna ontstekingen ontstaan die de acne verder in stand houden.

Hormonale veranderingen kunnen acne op verschillende delen van het lichaam uitlokken. Hierbij spelen vooral de zogenaamde androgenen, zoals testosteron, een belangrijke rol. Deze hormonen beïnvloeden tal van processen in de huid. Ze reguleren de activiteit van de talgklieren, beïnvloeden de haargroei en spelen een belangrijke rol bij de keratinisatie, oftewel de vorming van hoorncellen. Hun grootste invloed hebben zij op de talgproductie. Een overmatige productie van talg kan leiden tot seborrhoe, een verhoogde talgafscheiding van de huid. Deze hormonaal veroorzaakte seborrhoe komt vooral vaak voor aan het begin van en tijdens de puberteit. Daarnaast zijn androgenen betrokken bij wondgenezing, het behoud van een stabiele huidbarrière, de vochtbalans van de huid en ontstekingsreacties. Daarmee spelen zij een cruciale rol in de pathogenese van acne. Tijdens de puberteit, menstruatie, zwangerschap en bij hormonale disbalansen kunnen de hormoonspiegels stijgen of kan de onderlinge verhouding tussen hormonen veranderen, waardoor het ontstaan van acne wordt bevorderd.⁴

De genetische aanleg voor acne kan zowel de werking van de talgklieren als de gevoeligheid voor ontstekingen beïnvloeden. Onderzoek toont aan dat acne vaak bij meerdere familieleden voorkomt. Ook de gevoeligheid van sebocyten, bijvoorbeeld voor androgenen, kan genetisch sterk verschillen. Dit betekent dat talgklieren afhankelijk van de erfelijke aanleg meer of minder sterk reageren op hormonale invloeden, waardoor bij sommige mensen het ontstaan van acne wordt bevorderd.¹

Zweet bevat van nature zouten en verschillende chemische verbindingen die op zichzelf niet noodzakelijk acne veroorzaken. Intensieve transpiratie in combinatie met nauwsluitende kleding kan echter de dysbiose van het huidmicrobioom verergeren en de huidbarrière verzwakken. Hierdoor kunnen bacteriën gemakkelijker de huid binnendringen. Daarnaast versterken zweet en wrijving huidirritaties, wat kan bijdragen aan ontstekingen en de vorming van puistjes.⁵ Strakke, niet-ademende broeken kunnen daardoor bijv. puistjes op de billen veroorzaken, terwijl een pet acne op de hoofdhuid kan verergeren.

Verschillende leefstijlfactoren kunnen acne beïnvloeden doordat zij de huid irriteren, poriën verstoppen of ontstekingsprocessen bevorderen. Denk hierbij aan blootstelling aan zonlicht en omgevingsfactoren zoals fijnstof of pollen, die de huidbarrière kunnen verzwakken. Ook een onevenwichtige voeding, stress en slaapgebrek kunnen een negatieve invloed hebben op de huid. Vooral voedingsmiddelen met een hoge glycemische index en zuivelproducten kunnen de bloedsuikerspiegel doen stijgen en daarmee ontstekingsreacties in het lichaam uitlokken, wat vervolgens een nadelig effect op de huid kan hebben. Daarnaast kunnen de foute cosmeticaproducten, bepaalde voedingssupplementen en geneesmiddelen acne-break outs erger maken.¹

Deze zeldzame en zeer ernstige vorm wordt beschouwd als een verder gevorderde variant van acne conglobata. Naast ernstige ontstekingen gaat deze vorm gepaard met cysten en algemene ziekteverschijnselen, zoals koorts of gewrichtspijn.

Deze aandoening werd vroeger vanwege vergelijkbare onderliggende mechanismen, zoals een verstopping van de haarfollikel, tot de verschillende vormen van acne gerekend. Tegenwoordig wordt zij grotendeels beschouwd als een afzonderlijke ziekte, omdat zowel de pathogenese als de behandeling duidelijk verschillen van die van acne. De aandoening komt vooral voor in de oksels en het genitale gebied en kenmerkt zich door abcessen en onderhuidse verbindingen (tunnels of fistels) onder de huid.

Deze vorm komt vooral voor bij vrouwen vanaf ongeveer 25 jaar. Kenmerkend zijn ontstekingen op de kin en in het onderste deel van de wangen. Vaak spelen hormonale schommelingen hierbij een belangrijke rol.

Deze vorm kan ontstaan door misbruik van anabole steroïden. De huidafwijkingen komen vaak voor op de rug en/of in het gezicht.

Deze acneachtige huidafwijkingen zijn vaak werkgerelateerd en ontstaan door contact met bepaalde stoffen, zoals olie, teer of chloor.